حياض جمع حوض و جمعيّته به اعتبار كثرة انواع مراحم حق است على حسب اختلاف استعدادات ممكنات . شاربا حال است از ظمآن يعنى مريدا للشرب و ذكر ظمآن و شرب در اين فقره ايضا مؤيّد آن احتمالى است كه در فقرهء سابقه ذكر شد كه كلمهء ساعيا ، ساغبا بوده تحريف شده است چو گذشت كه معنى ساغب جائع است پس يك مناسبت معنويّه هم با اين فقره دارد و بالجمله در اين فقره تشبيه شده است رحمت و غفران حق به حوضهاى پر آب و داعى بستر تشنه‌اى كه وارد بر آن حوضها بشود به جهت آب خوردن . يعنى آيا چگونه رد و منع مىكنى بار الها تشنه را كه آمده است به سوى حوضهاى تو در حالى كه مىخواهد آب بخورد . كلاّ و حياضك مترعة في ضنك المحول . كلاّ كلمهء ردع و انكار است از صورت استفهامات سابقه و حياضك مبتدا و مترعة خبر است . فى ضنك متعلّق است به مترعة و در او مضاف محذوف است ، اى في وقت ضنك و ضنك تنگى معيشت باشد و اضافهء او به محول به تقدير من يا به تقدير في است به ضمّ ميم و حاء به معنى قحطى است . يعنى : حاشا كه تو رد و منع بكنى گرسنه و تشنه را و حال آنكه حوضها و خزانه‌هاى تو مملو است در وقت تنگى و قحطى تا چه رسد به وقت فراوانى ، چون ردّ محتاجين يا به واسطهء بخل محتاج إليه و معطى است يا به واسطهء كم شدن و يا تمام شدن معطى به است و چون توهّم بخل در آن ذات مقدّس خيلى نادر و وقوعش در اذهان بسيار خفى است و توهّم كمى و نقص خزائن در نظر متعارف كوته نظران اجلى و روشنتر است ، لهذا در مقام ردّ توهّم ثانى بر آمد و اوّلى را به وضوحش واگذار نمود و تخصيص داد ، پرى خزائن را به وقت قحطى به جهت مبالغهء در راه يافتن نقص بر خزائن او ، بل « لا تزيده كثرة العطاء الا جودا و كرما » [ 1 ] و سرّ اين كلمه [ 2 ] اى كه در ادعيهء ماه مبارك واقع است ، اين است كه آنچه

--> [ 1 ] اين فقره از دعاى شريف « افتتاح است كه در شبهاى ماه مبارك رمضان خوانده مىشود و در كتاب مفاتيح الجنان از سيّد بن طاووس نقل كرده است . يعنى : كثرت عطا و بخشش جز بر جود و كرمش چيزى نيفزايد . [ 2 ] مجاز لغوى است ، از « كلمه » با علاقهء جزء و كل ، « كلام » بلكه فرازى را اراده كرده است ، از اين رو مجاز استعارى است .